CẢI CÁCH CHÍNH TẢ Ở NƯỚC ĐỨC P1

 Ngôn ngữ là tiền để cho du học nghề đức. Nước Đức hiện dùng Từ điển Chính tả cải cách Rechtsschreibwörterbuch mang tên ông Duden – tác giả xuất bản nó lần đầu ngày 7/7/1880 dùng làm chuẩn mực viết tiếng Đức (ai viết khác bị coi là sai chính tả – hiểu theo nghĩa khoa học), giống như ở ta, chữ “tiến sỹ“ hay “tiến sĩ“ phát âm và nội hàm như nhau, nhưng một khi đã mặc định viết “tiến sĩ“ là đúng chính tả thì ai viết “tiến sỹ“ người đó sai.

Tới năm 1955, Duden được luật hoá, nghĩa là viết khác Duden không chỉ sai chính tả về khoa học mà còn cả về pháp lý.

Đến năm 1996 (tức cách 20 năm trước, và sau ông Duden 116 năm), nước Đức quyết định “Cải cách chính tả tiếng Đức“, với mục đích nhắm vào hiệu quả: “Đưa ra các quy chuẩn chính tả tiếng Đức phù hợp với đòi hỏi hiện nay, đặc biệt đơn giản hoá những quy chuẩn trong nhiều lĩnh vực đã trở nên phức tạp theo thời gian”. Đây vốn là điều hiển nhiên, bởi nhân loại phát triển, thì bất kỳ lĩnh vực gì cũng phát triển theo, chỉ khác nhau về biểu đồ và cấp độ thời gian.

Châm ngòi cho cải cách chính tả năm 1996 

Năm 1980, hơn 80 chuyên gia tiếng Đức từ Tây Đức, Đông Đức, Áo, Thụy Sỹ thành lập “Nhóm làm việc“ về Cải cách chính tả.

Đến năm 1985, Nhóm đưa ra đề xuất đầu tiên, và tổ chức 2 cuộc hội thảo năm 1986 và 1990 với đại diện chính phủ Áo trên mọi lĩnh vực.

Năm 1987, nước Đức khởi động, Hội nghị Bộ trưởng các tiểu bang Tây Đức (KMK) ủy quyền cho Viện tiếng Đức phối hợp với Hội tiếng Đức soạn thảo văn bản cải cách (cấp Nhà nước), hoàn thành vào năm 1988 với những đề xuất như: chữ “Boot“ (thuyền) viết thành “Bot” (bỏ đi 1 chữ o), hay chữ “Keiser” (vua) viết thành “Kaiser” (thay chữ e bằng chữ a). Ấy vậy mà vẫn bị truyền thông phản đối dữ dội, tới mức KMK phải yêu cầu hủy bỏ để tránh gây bức xúc công luận.

Cả ở Thụy sỹ, Áo cũng diễn ra tương tự

Tới năm 1992, một đề xuất mới được đưa ra mang tên “Chính tả Đức – Những đề xuất”. Và năm 1993, KMK mời 43 hiệp hội tiếng Đức của các nước nói tiếng Đức phản biện.

Dù đã tiếp thu chỉnh sửa, nhưng những tranh cãi như 2 chữ: “das“ và “daß“ (phát âm hệt nhau chỉ khác chút trọng âm, về từ loại das là quán từ giống trung, còn daß như liên từ dùng để nối câu) nên quy định 1 cách viết hay để nguyên 2 như cũ, vẫn không thể thống nhất.

Đến hội nghị ở Viên năm 1994, “Chính tả tiếng Đức – Những đề xuất” (đã chỉnh sửa) được các nước đồng ý tiếp nhận.

Tới ngày 1/7/1996, Đức, Áo, Thụy Sỹ và Liechtenstein cùng những nước có sắc tộc nói tiếng Đức cùng nhau ký Hiệp định tại Viên, tuyên bố dự kiến áp dụng từ ngày 1/8/1998.

Nhà xuất bản Dudenverlag xuất bản “Chính tả Đức – Những đề xuất” đưa ra lời tựa: “Quy chuẩn mới không phải cải cách cơ bản hay từng phần mà chỉ là cải cách nhỏ thoả đáng“. Điều này hoàn toàn khác với mức độ cải tiến của PGS.TS Bùi Hiền thay đổi tận gốc (bổ sung tới 4 ký tự mới và bớt 7 ký tự cũ, như một hệ chữ mới).

Sức mạnh phản biện – Vai trò toà án, người dân 

Đã gọi là cải cách tức do Nhà nước quyết định thì không chỉ gây bão công luận tranh cãi như ở ta trước đề xuất của PGS TS Bùi Hiền, mà Nhà nước còn bị phản đối dữ dội từ phiá chỉ trích cho rằng “Nhà nước cải cách thiếu sự tham gia đầy đủ của người dân vốn là người sử dụng mà chỉ giao cho các nhà chuyên môn“.

Sau khi cuốn từ điển chính tả cải cách được xuất bản năm 1996, phía phản đối kiên quyết đấu tranh đòi thu hồi, nhưng bị KMK từ chối.

Tới Hội chợ Sách năm 1996, hàng trăm nhà văn, nhà khoa học ra bản tuyên bố đòi Nhà nước ngừng áp dụng Cải cách chính tả, và kiện ra Tòa Hành chính (quy trình luật pháp ở Đức tự động như vậy, không phụ thuộc cơ quan hay lãnh đạo nào chỉ đạo cả).

Từ năm 1997 đến 1998, tuần tự qua nhiều cấp toà tới tận Tòa bảo hiến, Cải cách chính tả mới được tuyên phán hợp Hiến về mặt thủ tục pháp lý ban hành, nhưng nội dung đúng sai không thuộc thẩm quyền Tòa, nghĩa là không chế tài được phía phản đối.

Vì vậy, ngay năm 1997, Ủy ban liên quốc gia vì Chính tả tiếng Đức được thành lập để hoàn thiện cải cách. Song song, ở một số tiểu bang chính quyền buộc phải trưng cầu dân ý (hiệu lực cao nhất, không toà nào được phép bác bỏ).

Tại tiểu bang Bayern năm 1996-97, tại Schleswig-Holstein năm 1998, Bremen, Niederschsen và Berlin năm 1998-1999, phần thắng thuộc phía phản đối nhất trí trở lại từ điển chính tả Duden cũ,